लेख

 मतिमंद म्हणजे अशी व्यक्ती ज्यांची बौद्धिक क्षमता (बुद्ध्यांक) सरासरीपेक्षा खूप कमी असते आणि त्यामुळे त्यांना दैनंदिन जीवन जगताना, सामाजिक जुळवून घेताना आणि कौशल्ये शिकताना अडचणी येतात, ज्याला मानसिक अपंगत्व किंवा बौद्धिक अक्षमता म्हणतात, ज्याचे विविध स्तर (सौम्य ते तीव्र) असतात आणि हे कुपोषण, मेंदूला दुखापत किंवा अनुवांशिक कारणांमुळे होऊ शकते. 

मतिमंदत्वाची प्रमुख लक्षणे आणि पैलू:

बौद्धिक कार्यक्षमता: 
बुद्ध्यांक (IQ) साधारणपणे ७० पेक्षा कमी असतो. 
अनुकूलन क्षमता: 
परिस्थितीशी जुळवून घेण्याची आणि स्वतःची काळजी घेण्याची क्षमता कमी असते. 
कौशल्ये: 
संवाद, भाषिक समज, शैक्षणिक कौशल्ये (वाचन, लेखन, गणित) आणि सामाजिक कौशल्ये विकसित करण्यात अडचणे येतात. 
दैनंदिन जीवन: 
स्वतःची काळजी घेणे, आरोग्य सांभाळणे, आर्थिक व्यवहार करणे यात इतरांवर अवलंबून राहावे लागते. 

कारणे:

गर्भावस्थेतील कारणे: 
मातेचे कुपोषण, आयोडीनची कमतरता, मातेचे वय (४० पेक्षा जास्त), अनुवांशिक (जवळच्या नात्यातील विवाह). 
बाळंतपणात आणि जन्मानंतर: 
मेंदूला मार लागणे, मेंदूचे जंतुसंसर्ग (मेंदूज्वर), कुपोषण, विषबाधा. 

प्रकार (बुद्ध्यांकावर आधारित): 

सौम्य (Mild): 
IQ ५०-७० दरम्यान, शिकून बऱ्याच गोष्टी करता येतात.
मध्यम (Moderate): 
IQ ३५-४९ दरम्यान, यांना विशेष प्रशिक्षणाची गरज असते.
गंभीर (Severe): 
IQ २०-३४ दरम्यान, यांना सतत मदतीची गरज असते.
अतिगंभीर (Profound): 
IQ २० पेक्षा कमी, यांना आयुष्यभर इतरांवर अवलंबून राहावे लागते.

उपचार आणि मदत:

प्रशिक्षण: 
विशेष शिक्षक आणि थेरपिस्ट यांच्या मदतीने संवाद आणि स्व-मदत कौशल्ये शिकवली जातात. 
औषधोपचार: 
वर्तणुकीच्या समस्या किंवा इतर शारीरिक आजारांवर उपचार करणे. 
पालकांची भूमिका: 
चिकाटीने प्रशिक्षण देणे आणि सकारात्मक वातावरण देणे महत्त्वाचे असते.